Dissertations
25 décembre 2004
Universiteit Gent
studwww.rug.ac.be
Sarah Rombouts
THE ART OF HUMANITY
Gottfried Helnwein by Sarah Rombouts
Deze webpagina werd gemaakt door Sarah Rombouts, een studente van de 2 kandidatuur Kunstwetenschappen van de Universiteit Gent, als jaaropdracht voor het vak Informatica Toegepast op Kunst. Zijn kunst heeft een doel: Helnwein wil provoceren, wil dat de toeschouwers nadenken. Door alle dagen gewonde en verminkte kinderen op televisie en in de kranten te zien raakt onze maatschappij immuun voor die beelden. Door die beelden hyperrealistisch te schilderen in een subtiele en delicate pasteltechniek, maakt hij die beelden weer zienbaar voor de toeschouwers, die er terug walging voor (kunnen) krijgen. Hij is de eerste Duitstalige kunstenaar die na de Tweede Wereldoorlog zo expliciet verwijst naar de gruwelen en het geweld die onder het Nazi-regime gebeurd zijn. Een bekend voorbeeld hiervan is zijn protest tegen dr. Gross, die tijdens het regime van de nazi's honderden kinderen vergiftigd had op, volgens de dokter, humane wijze.
* Inhoud - Zo komt u op deze pagina terecht. * Helnwein - Een korte bespreking van Helnwein's werk en thema's. * Biografie - Helnwein's levensloop beknopt en chronologisch. * Tentoonstellingen - Huidige en toekomstige voorstellingen van Helnwein. * Links - Verwijzingen naar andere interessante websites over de kunstenaar. * Over deze site - Informatie over het waarom van deze site en de ontwikkelaar. * Contact - Indien u uw mening over deze website te kennen wilt geven.
Gottfried Helnwein
1. Inleiding
Gottfried Helnwein heeft in de loop van zijn carriшre al heel wat stof doen opwaaien. Al tijdens zijn studies aan de Hoehere Graphische Lehr- und Versuchsanstalt, liet hij een leerkracht gechoqueerd de klas uitlopen, nadat die zijn portret van Adolf Hitler gezien had (dat Helnwein had geschilderd in plaats van een Naakt, wat de opdracht was). En die commotie is nooit opgehouden. In 1972 moest een tentoonstelling met zijn werk zelfs na drie dagen zijn deuren sluiten, omdat het personeel van de galerij ermee dreigde te staken. Zijn kunst heeft een doel: Helnwein wil provoceren, wil dat de toeschouwers nadenken. Door alle dagen gewonde en verminkte kinderen op televisie en in de kranten te zien raakt onze maatschappij immuun voor die beelden. Door die beelden hyperrealistisch te schilderen in een subtiele en delicate pasteltechniek, maakt hij die beelden weer zienbaar voor de toeschouwers, die er terug walging voor (kunnen) krijgen. Hij is de eerste Duitstalige kunstenaar die na de Tweede Wereldoorlog zo expliciet verwijst naar de gruwelen en het geweld die onder het Nazi-regime gebeurd zijn. Een bekend voorbeeld hiervan is zijn protest tegen dr. Gross, die tijdens het regime van de nazi's honderden kinderen vergiftigd had op, volgens de dokter, humane wijze.
"Lebenunwertes Leben" - copyright Gottfried Helnwein 1979
2. Het kind
Het centrale thema in het werk van Helnwein is het menselijke wezen. Als slachtoffer, maar ook als daderЕ Vooral het kind is een steeds terugkerend motief in zijn oeuvre. Niet alleen in portretten die hij tekent, fotografeert, schildertЕ Maar ook de invloed van comics, met figuren als Donald Duck en Mickey Mouse Ц hij leerde meer van Disney dan van Leonardo da Vinci, beweerde hij ooit Ц duidt de wereld van kinderen aan. Kinderen zijn volgens Helnwein dé slachtoffers van onrecht en geweld in onze maatschappij. Hij gebruikt ook kinderen als spiegel voor de geschiedenis. In 1988 maakte hij in Keulen een 100 meter lange installatie met enorm grote portretten van kinderen, om de Eichskristallnacht te herdenken. De kinderen lijken in een eindeloze rij te staan, wachtend om gesorteerd te worden. Deze nacht werd later door de kunstenaar, in zijn boek en documentaire Ninth November Night nog eens herdacht.
"Ninth November Night" - copyright Gottfried Helnwein 1988
3. Zelfportretten
Helnwein's zelfportretten Ц foto's, schilderijen, en tekeningen, of een combinatie van dat alles, eventueel bewerkt met de computer Ц hebben ook, zoals veel van zijn werken rond kinderen, het motief van verwonding en verminking. De kunstenaar beeldt zichzelf veelal af met een omzwachteld hoofd, en gebruikt het metaal van gebogen vorken om de illusie van een foltertuig te geven. Er bestaan veel verschillende varianten (in allerlei materialen) van dit gegeven. In die varianten gebruikt hij dikwijls een andere stilistische benadering, afgeleid van de kunstgeschiedenis: van expressionistisch, via abstract en het tachisme, naar een ernstig monochroom beeld, waarbij het zelfportret een nauwelijks zichtbare schaduw wordt. Helnwein ontkent dat er een autobiografisch aspect in zijn zelfportretten is, ze zijn niet meer autobiografisch dan de werken waarvoor kinderen poseerden: УDe reden waarom ik het onderwerp van een zelfportret koos en ervoor koos mezelf op een podium te zetten, was om te dienen als een soort representatieve. Er is niets autobiograaf, geen therapie, en het zegt niets over mij persoonlijk. Ik praat niet over mezelf, ik gebruik gewoon mezelf omdat ik altijd beschikbaar ben als model: Waar ik het over heb is gewoonwegЕ een menselijk wezen."
"Self-portrait 29" - copyright Gottfried Helnwein 1990
4. Acties
De kunstenaar creыerde ook schijnbaar spontane acties, die hij fotografeerde of op video vastlegde. Mede door deze acties Ц maar ook door de invloed van de rock- en comics- cultuur Ц wordt Helnwein vaak genoemd als Сerfgenaam' van Warhol en Beuys. De hoofdfiguren waren over het algemeen kinderen, rond wie hij windels aanbracht, samengehouden met medische instrumenten. Met deze acties wilde de kunstenaar reacties van toevallige voorbijgangers uitlokken. Zelfs als die passanten niet reageerden, devalueerde dit niet het resultaat van de acties: geen notie nemen van een incident is immers ook een vorm van reactie, en zelfs een veelzeggende!
"Aktion Sorgenkind " - copyright Gottfried Helnwein 1972
5. Samenwerking
Helnwein heeft samengewerkt met enorm veel (andere) beroemde mensen. Onder meer Muhammed Ali, die in de film over Helnwein , geregisseerd door Peter Hajek, voorkomt. In datzelfde jaar (1984) ontmoette hij ook Walt Disney-tekenaar Carl Barks, de schepper van Donald Duck. Volgens Helnwein leerde hij meer over het leven en kunst van Donald Duck, dan van alle scholen waar hij ooit les volgde. Voorts poseerde ook Warhol voor een portret, evenals Charles Bukowky, the Rolling StonesЕ Hij werkte met Marlene Dietrich en ontmoette William S. Burroughs, Lou Reed, Wim Wenders. Zelfs de Californische gouverneur Arnold Schwarzenegger bezocht Helnwein 's atelier. Sean Penn wilde iets met hem doen, en leverde commentaar bij de documentaire die over de kunstenaar werd gemaakt. Helnwein heeft ook nauw samengewerkt met Marilyn Manson voor verschillende artistieke projecten, o.a. voor The Golden Age of Grotesque, beelden van deze coproductie werden gebruikt voor Mansons album, de mObscene-videoclip en voor op het podium. Er vond ook een tentoonstelling en performance met Manson plaats in Berlijn, en dit zijn maar een paar van hun projecten. Ook maakte hij zes verschillende covers voor de cd 'Sehnsucht' van Rammstein, en door de cd-hoes van 'Blackout' van The Scorpions werden zijn zelfportretten ware cultbeelden.
"Marilyn Manson" - copyright Gottfried Helnwein 2003
Biografie
* 1948: Geboren te Wenen, Oostenrijk * 1965-1969: Studeert aan de HOEhere Graphische Lehr- und Versuchsanstalt * 1966: Eerste publieke acties, eerste ‘bandaging happenings' * 1969-1973: Studeert schilderkunst aan Academie voor Schone Kunsten van Wenen * 1970: Hij wint de Academy Prize * 1971: Helnwein wint de Kardinal Konig Prize * 1972: De tentoonstelling van schilderijen van Helnwein in de ‘Galerij van het Huis van de Pers' in Wenen moet na drie dagen haar deuren sluiten wegens sterk protest en de dreiging voor staking door het personeel van de galerij. * 1974: Ook de Theodor Korner Prize is voor Helnwein. * 1977: Helnwein studeert zeven maanden in de V.S. * 1979: Helnwein protesteert met 'Lebensunwertes Leben' -een schilderij van een dood kind dat met zijn hoofd in een bord met vergiftigd voedsel ligt- en een open brief tegen Oostenrijks forensisch arts nummer één, Dr. Gross, die in een interview toegegeven had dat hij tijdens het Nazi-tijdperk honderden kinderen ‘op humane wijze' vergiftigd had. * 1981: Neemt figuren uit de populaire cultuur, zoals Donald Duck en Mickey Mouse, en beroemdheden als Niki Lauda en de Rolling Stones in zijn werken op. Maakt talloze ontwerpen voor posters, tijdschriften en platenhoezen. * 1983/84 Reprodukties van zijn zelfportret met hoofdbandages en krammen op talloze omslagen van de internationale pers. * 1984: "Helnwein", de film van Peter Hajek, opent de 'Oostenrijkse Week' op de Berlinale, het filmfestival van Berlijn * 1985: Verhuist naar een plaats nabij Keulen, Duitsland. Hij verandert radicaal van manier van werken: grote, meerdelige werken, die een combinatie zijn van fotografie en schilderen met olie- en acrylverf. In deze werken gaat hij taboes niet uit de weg. * 1986: Werkt aan een serie ‘zelfportret- metamorfoses' op groot formaat. * 1988: De poster voor Peter Zadek's productie van “Lulu” van Frank Wedekind in het Schauspielhaus in Hamburg ontlokt een storm van protest: de viceburgemeester van Hamburg protesteert tegen het ontwerp; een ‘Initiatief van Duitstalige Burgers voor de Bescherming van Menselijke Waardigheid' dient klacht in tegen Helnwein en Zadek voor pornografie. De discussie verspreid zich buiten de grenzen van Duitsland. De burgemeester van Wenen is enthousiast over de poster en feliciteert Helnwein. * 1994: Begint intensief te werken aan de ontwikkeling van nieuwe artistieke technieken. Hij maakt, combineert en bewerkt foto's en schilderijen op de computer, brengt ze over op doek, en schildert ze verder af. * 1997: Verhuist naar Ierland. * 2002: Werkt samen met Marilyn Manson voor een serie van visuele projecten en zet die samenwerking voort in 2003. * 2003: Productie van "Ninth November Night", een documentaire over de verwijzingen naar kinderen en de Holocaust in de kunst van Gottfried Helnwein.
Tentoonstellingen
1 juni 2005: China National Museum of Fine Arts, Beijing HELNWEIN-RETROSPECTIVE 1 mei 2005: Wilhelm-Busch-Museum, Hannover ONE-MAN SHOW 2005: Städtisches Museum, Schleswig ONE-MAN SHOW 2005: Los Angeles Opera STAGE DESIGN AND COSTUMES FOR ROSENKAVALIER AT THE L.A. OPERA 1 november 2004: Lead White Gallery, Dublin, Ireland ONE MAN SHOW 10 september 2004 - 8 oktober 2004: The Lowe Gallery, Atlanta ONE-MAN SHOW 1 september 2004: Modernism Gallery San Francisco ONE-MAN SHOW 31 juli 2004 - 16 january 2005: The Fine Arts Museums of San Francisco ONE MAN SHOW 1 juli 2004 - 1 augustus 2004: The Crawford Municipal Gallery, Cork, Ireland ONE-MAN SHOW 9 juni 2004: Tonhalle Düsseldorf STAGE, LIGHT AND COSTUMES DESIGN FOR ROBERT SCHUHMANN'S "DAS PARADIES UND DIE PERI" 23 april 2004 - 29 augustus 2004 : Cobra museum of modern art, Amsterdam DONALD DUCK, 70 jaar jong 5 april 2004 - 28 mei 2004: Western Washington University ‘COMIC RELEASE' EXHIBITION 2 april 2004 - 23 mei 2004: Musée de l'Elysée, Lausanne GESICHTER MACHEN - DAS VERSCHWINDEN DES PORTRAITS
Links
* http://www.helnwein.com Officiыle website van Gottfried Helnwein. Hier vindt men Ц in het Engels Ц een overzicht van de kunst van Helnwein, zijn biografie, een overzicht van essays en teksten over de kunstenaar in verschillende talen, Helnwein's boeken, catalogi, tentoonstellingen, vaste collecties waar werken van Helnwein zich bevinden, citaten, een bibliografie, het Helnwein-archief en links naar andere sites, o.a. de officiыle Franse, Russische, Japanse, Mexicaanse etc. sites. * http://www.helnwein.de Officiыle Duitse site. Dezelfde opbouw als de officiыle site. De links naar andere delen van de site zijn wel in het Duits, maar de teksten zelf (zoals de biografie) zijn in het Engels. Men kan hier wel Duitstalige artikels en interviews lezen (maar die kan men ook lezen op www.helnwein.com ) * http://www.helnwein.org Dit is het Gottfried Helnwein-archief voor onderzoek en educatieve doeleinden. De site bevat belangrijke teksten van of over de kunstenaar, zijn biografie, bibliografie, tentoonstellingen, vaste collecties, tekeningen, schilderijen, fotografie, installaties en performances en zijn werk voor theater, opera en film. * http://www.helnwein.net Gottfried Helnwein en het Internet. Een overzicht van de meest belangrijke Gottfried Helnwein websites, links, informatie over waar zijn kunst, essays, tentoonstellingen, museums, gallerijen, biografie, bibliografie en de Helnwein archieven te vinden zijn. * http://www.helnweingallery.com Hier kan men werken, afdrukken van werken, monografiыn, boeken en catalogi van Helnwein kopen. * http://www.helnwein-archive.com Het Gottfried Helnwein-archief. Bevat de belangrijkste teksten, essays, interviews, pers- en media-artikels die over de kunstenaar verschenen zijn. * http://www.helnweincomic.homestead.com Helnwein's schilderij Mouse I in het San Francisco Museum of Modern Art en ander werk van de kunstenaar dat met comics te maken heeft; УMemories of DuckburgФ, een essay van Helnwein, etc. Deze site is in het Duits en het Engels. * http://www.gottfried-helnwein-press.com Geselecteerde artikels over Gottfried Helnwein in kranten en tijdschriften, in chronologische volgorde (beginnend met de meest recente). * http://www.gottfried-helnwein-essays.com Een sectie van teksten en essays over de kunstenaar, in chronologische volgorde. * http://www.gottfried-helnwein-interviews.com Enkele interviews met en van Gottfried Helnwein in chronologische volgorde. * http://www.gottfried-helnwein-bibliography.com Een overzicht van monografieыn, boeken en catalogi van en over de kunstenaar in chronologische volgorde. * http://www.gottfried-helnwein-exhibitions.com Persoonlijke tentoonstellingen, groepstentoonstellingen, installaties en performances van Helnwein in verschillende musea, galerijen en publieke plaatsen, in chronologische volgorde. * http://www.helnwein-theater.com Helnwein en zijn werk voor theater, opera, ballet en film (decorontwerp, kostuums, make-up, posters). * http://www.helnwein-music.com De kunst van Gottfried Helnwein en muziek. Decorontwerp, kostuums en make-up voor opera, danstheater, videoclips; zijn kunst op cd- en platenhoezen (o.a. voor Rammstein en The Scorpions) en zijn samenwerking met Marilyn Manson. Voorts nog essays en stukken in de pers en de media. * http://www.helnwein-museum.com Groepstentoonstellingen, persoonlijke tentoonstellingen, installaties en performances in musea. Ook essays en interviews, monografieыn, catalogi en zo meer. * http://www.helnwein-photography.com Het fotografisch werk van Helnwein : zilverafdrukken, polaroid, cibachroom, digitale fotografie en gemengde media. Ook over tentoonstellingen in musea en galerijen, en installaties op publieke plaatsen, essays, interviews, artikels, boeken en catalogi.
Universiteit Gent




vers le haut